Het mentaal welzijn van jongeren is ook een onderwerp dat open jeugdwerkingen bezighoudt. Daarvoor kan een OverKop-huis in je regio een goede partner zijn. Vanaf 1 januari 2027 gelden er enkele nieuwe regels voor OverKop. De OverKop-huizen krijgen dan ook de opdracht om samen te werken met onder meer jeugdwerkingen in de buurt.
In dit artikel leggen we uit wat OverKop is, wat er zal veranderen en wat dat betekent voor jouw open jeugdwerking.
In’t kort
Wat is OverKop?
Een OverKop-huis is een plek waar jongeren zonder afspraak binnen kunnen. Ze ontmoeten er andere jongeren en kunnen er praten over grote en kleine zorgen. Er zijn 78 OverKop-huizen in Vlaanderen en Brussel.
Wat verandert er voor open jeugdwerkingen?
Vanaf 1 januari 2027 komen er vaste regels voor OverKop, in plaats van tijdelijke projecten. Dit is voor open jeugdwerkingen belangrijk:
- OverKop-huizen krijgen de opdracht om een netwerk te vormen met andere organisaties, ook met open jeugdwerk.
- Er komt meer nadruk op ontmoeting en op voorkomen dat problemen te groot worden. Hulpverlening staat minder centraal.
- Een OverKop-huis moet niet langer vaste hulpverleners in het team hebben.
Wil je weten wat Formaat van de nieuwe regels vindt? Lees dan ons opiniestuk.
Samenwerken met OverKop?
Neem contact op met het OverKop-huis in je regio. Laat je inspireren door goede samenwerkingen met Jongerencentrum De Bak, jeugdhuis Jakkedoe en Vagevuur.
Formaat heeft ook een duidelijk standpunt over de nieuwe OverKop-regelgeving. Dat lees je in ons opiniestuk.
Wat is een OverKop-huis?
Een OverKop-huis is een plek waar jongeren zonder afspraak kunnen binnenstappen. Jongeren ontmoeten andere jongeren op een veilige plaats. Ze kunnen er ook terecht met grote en kleine zorgen. Samen met de medewerkers zoeken ze naar wat hen kan helpen. Hun mentaal welzijn en hoe ze zich voelen staan hierbij centraal.
Er zijn nu 78 OverKop-huizen in Vlaanderen en Brussel. Jongeren vinden er een veilige plaats waar ze zichzelf mogen zijn, anderen ontmoeten en er hulp krijgen als ze die nodig hebben.
OverKop richt zich op jongeren tussen 12 en 25 jaar. Vanaf 2027 komt de focus nog duidelijker te liggen op jongeren van 13 tot en met 24 jaar. Er is daarbij extra aandacht voor jongeren in een kwetsbare situatie.
Waarom werd OverKop opgericht?
OverKop ontstond vanuit een groeiende bezorgdheid over het mentaal welzijn van jongeren. Na Rode Neuzen Dag 2016 zocht men naar een duurzame manier om jongeren dicht bij huis te ondersteunen.
De eerste vijf OverKop-huizen openden in 2017 hun deuren. Het uitgangspunt was eenvoudig: jongeren hebben nood aan plekken waar ze hulp kunnen vinden als het moeilijk gaat. Maar ook aan plekken waar ze zich goed kunnen voelen, nog voor problemen te groot worden.
OverKop kreeg van bij het begin vier opdrachten:
- ontmoeting en vrije tijd mogelijk maken
- laagdrempelige ondersteuning aanbieden
- mentaal welzijn bespreekbaar maken
- jongeren helpen de weg te vinden naar gespecialiseerde hulp als dat nodig is
Daarom werken OverKop-huizen samen met verschillende partners, zoals gemeenten, jeugdorganisaties, welzijnsorganisaties, geestelijke gezondheidszorg en het CAW. Om de doelen te bereiken zitten er verschillende medewerkers in een OverKop-team. Zo werken er ervaren jongerenwerkers, psychologen en partners uit de gezondheidszorg samen.
Wat heeft OverKop met open jeugdwerk te maken?
Hoewel hulpverlening geen doel is van open jeugdwerk, bieden plekken voor jongeren zoals het jeugdhuis een belangrijke basis voor hun mentaal welzijn. Als jongeren er welkom zijn, zich verbonden voelen met anderen, verantwoordelijkheid krijgen en ervaren dat hun stem telt, groeit hun veerkracht.
Daarom wordt open jeugdwerk gezien als een sterke beschermende factor in het leven van jongeren. Internationaal spreekt men soms over een community of caring: een omgeving met betekenisvolle relaties, vertrouwen en betrokkenheid.
Er zijn zelfs enkele open jeugdwerkinitiatieven die een deel van hun werking erkend kregen als OverKop-huis. Toen Vlaanderen in 2020 elf extra OverKop-netwerken lanceerde, kon je je als organisatie kandidaat stellen. Open jeugdwerkinitiatieven als Vagevuur en Safe Space werden mee erkend als OverKop-huis. Op verschillende plaatsen ontstonden sterke samenwerkingen tussen jeugdwerk, welzijn, onderwijs en lokale besturen.
Daardoor groeide OverKop niet uit tot een klassiek hulpverleningsaanbod, maar tot een netwerk van plekken waar jongeren terechtkunnen voor ontmoeting én ondersteuning. In 2026 telt Vlaanderen 78 OverKop-huizen.
Wat verandert er vanaf 2027?
Tot nu toe kreeg OverKop geld van de Vlaamse overheid via tijdelijke projectoproepen. Elke regio deed het op haar eigen manier en hierdoor waren er grote verschillen. Vanaf 1 januari 2027 komt er voor het eerst een vaste regeling voor OverKop. Dat zorgt voor meer duidelijkheid.
Dit verandert er:
- Meer nadruk op preventie
- Niet langer verplicht om hulpverleners vast in de werking te hebben
- Een netwerk opbouwen met andere organisaties
Hierdoor worden OverKop-huizen een plek waar jongeren kunnen ontspannen, anderen ontmoeten, meedoen en steun vinden rond mentaal welzijn. Dat welzijn blijft belangrijk, maar de hulpverlening komt minder centraal te staan.
Hoe kan je als open jeugdwerking samenwerken met OverKop?
OverKop krijgt met de nieuwe regels ook een opdracht om een netwerk te vormen met andere partners. Kort gezegd: de medewerkers van OverKop moeten uit hun kot komen, contacten aangaan met organisaties (dus ook jeugdwerk) en ondersteunend te werk gaan.
Wil jij graag samenwerken met OverKop in de buurt?
- Neem contact op met een OverKop-huis in je regio.
- Weet je niet goed hoe je daaraan begint? Contacteer Formaat.
- Laat je inspireren door Jongerencentrum De Bak, jeugdhuis Jakkedoe of Vagevuur.