Welzijn

Welzijn als belangrijk thema in open jeugdwerk

HOT TOPIC Safe Space c Helena Verheye 6

De coronacrisis en -maatregelen (bv. lockdowns) zorgden voor een welzijnscrisis bij jongeren. Ze werden echt op de proef gesteld. Veel organiserende vrijwilligers, maar ook professionele beroepskrachten geven aan dat hun motivatie door de beperking van hun bewegingsvrijheid op een laag pitje kwam te staan.

Waar het kon, stelden open jeugdwerkinitiatieven zich bijzonder flexibel en creatief op. Zelfs ondanks de strenge coronamaatregelen vonden werkingen ruimte voor plezier. Ze zorgden ervoor dat jongeren elkaar (online) konden ontmoeten. Daarnaast maakten ze ook moeilijkere zaken bespreekbaar.

Deze crisis toont nogmaals aan dat open jeugdwerkinitiatieven een belangrijke rol spelen in het leven van jonge mensen. De vrije, open ontmoetingsruimte die ze er vinden, is nodig. Punt. Ook als dat niet in de klassieke definities van jeugdwerk of jeugdreglementen valt, moet dat kunnen. Misschien is het tijd om de definitie van 'waardevol jeugdwerk' in jouw gemeente open te trekken?

Mentale druk en welzijn als nieuw thema binnen open jeugdwerk

Open jeugdwerkinitiatieven bevorderen het welzijn van jongeren. Dit doen ze door er gewoon voor hen te zijn en soms door er zelfs expliciet op in te zetten. Ze geven jongeren een plek waar ze zich thuis kunnen voelen, waar ze kunnen ondernemen en organiseren, waar ze leren samenwerken en vrienden maken of waar ze gewoon kunnen zijn. Door de opgelegde maatregelen en sluitingen viel dat weg. Enkele werkingen halen aan dat het met sommige vrijwilligers en bezoekers niet goed gaat.

Tijdens de gesprekken voor het onderzoek kwam naar boven dat er meer vragen waren rond het psychosociaal welbevinden van jongeren. In enkele uitzonderlijke gevallen werd er zelfs aangegeven dat het alcohol- en middelengebruik toegenomen is in de nasleep van de druk op het mentaal welzijn. De beroepskrachten en vrijwilligers verwachten niet dat de vragen rond psychosociaal welzijn zullen dalen na de crisis. Welzijn blijft dus ook in de toekomst een belangrijk thema.

Vrijwilligers

Ons onderzoek laat weinig aan de verbeelding over: er zijn behoorlijk wat zorgen rond vrijwilligers in het open jeugdwerk.

  • Meer dan 60% van de respondenten is het eens of helemaal eens met de stelling dat er motivatieverlies is bij vrijwilligers.
  • Taken blijven vaak langer liggen.
  • Vrijwilligers betrokken houden blijkt een serieuze opgave te zijn in coronatijden. Het is niet gemakkelijk om vrijwilligers online samen te brengen. Er trad naarmate de lockdown vorderde ook wat ‘online moeheid’ op.
  • Maar liefst 40% van de respondenten geeft aan het helemaal eens te zijn met de stelling dat nieuwe vrijwilligers moeilijk te vinden zijn. Een kwart is het eens met de stelling. Dit betekent dat slechts 13% hier geen moeilijkheden mee ondervindt.

Nieuwe vrijwilligers vinden en vrijwilligers motiveren en betrekken vormen dus de eerste belangrijke actiepunten voor de heropstart van het open jeugdwerk.

Waar waren we gebleven infographics 4 2

Beroepskrachten

Een groot deel van de beroepskrachten in het open jeugdwerk (44,44%) had minder werk en ervoer dan ook minder werkdruk tijdens de crisis. Uit gesprekken blijkt vooral dat beroepskrachten het afgelopen anderhalf jaar flexibel zijn geweest. Zo hebben sommigen de overgebleven tijd gebruikt om taken uit te voeren die anders vaak blijven liggen, om doordachter aan een toekomstplan te werken of om zich net te gaan richten op meer outreachend werk en doelgroepverbreding. Dit creëerde vaak een boost, al stond de ‘reguliere werking’ deels stil voor een tijdje.

Tegelijkertijd geeft ongeveer een vijfde van de bevraagde professionele jeugdwerkers net aan dat ze meer werk hadden. Een kwart van de respondenten kampte met meer werkdruk. De hoeveelheid bureauwerk nam toe en de communicatie met jongeren en bestuurders nam af. Bijna 75% van de beroepskrachten ervoer motivatieverlies. Bij een derde van de beroepskrachten had dit zelfs een negatief effect op hun mentaal welbevinden.

Essentiële flexibiliteit

Veel werkingen stelden zich tijdens de crisis en lockdowns bijzonder flexibel op en deden grote inspanningen om er te zijn voor de betrokken jongeren. Ze moesten vaak terugvallen op online initiatieven. Dat waren vaak vergaderingen of videochats (43%), maar het ging ook om ontspanning (30%) of zelfs online podiumkansen (20%) en workshops.

Toch blijft offline contact belangrijk. Zo’n 15% van de respondenten zette tijdens de lockdown actief de werking voort onder jeugdwelzijnsregels of door middel van toegenomen outreachend werken. Het was nochtans niet altijd evident om aan de slag te gaan. Strenge regels, verouderde reglementen en stugge lokale besturen lieten niet altijd toe om een werking te laten lopen. Waar men niet onder jeugdwelzijnsprotocollen aan de slag kon, ging men creatief om met de strengere algemene regels. Zo ontstonden er allerlei nieuwe initiatieven zoals (foto)zoektochten in je bubbel, workshopboxen, openluchtgyms, radioshows, strava-uitdagingen en wandelgesprekken. Er werden heel wat manieren bedacht om contact te houden met elkaar en de sfeer erin te houden.

Bijna de helft van de geprofessionaliseerde initiatieven (47,73%) maakte tijdens de lockdown gebruik van outreachende methodieken en was werkzaam onder jeugdwelzijnsprotocollen. Zo’n 60% bleef aan de slag via één-op-ééncontacten. Er werden samen wandelingen gemaakt, men ontmoette elkaar in de openbare ruimte … Het aanbod werd gediversifieerd.

Eens de crisis voorbij is, wil men blijvend inzetten op meer diversiteit in het activiteitenaanbod. Een groot deel van de initiatieven heeft geleerd uit de experimenten die tijdens de lockdown en coronaluwe periodes werden opgezet en wil de lijn doortrekken

Toch geeft ongeveer een derde aan dat ze geen enkel aanbod hadden de afgelopen periode. Als we filteren op louter vrijwillige initiatieven, stijgt dit aantal tot bijna de helft (48,98%). Slechts 6% van de geprofessionaliseerde initiatieven legde de werking tijdens de lockdown volledig stil.

Waar waren we gebleven infographics 4 5

Er moet gezocht worden naar welke rol het open jeugdwerk kan spelen m.b.t. de grote uitdagingen rond mentale druk en psychosociaal welzijn. Veel werkingen en ondersteuners verwachten dat de grote klap nog moet komen. Het ziet er dus niet naar uit dat het thema van de radar zal verdwijnen.

Open jeugdwerk

Aandacht voor welzijn van bezoekers, vrijwilligers en beroepskrachten

Open jeugdwerkinitiatieven zullen voldoende aandacht moeten hebben voor het welzijn van hun bezoekers, vrijwilligers en professionele werkkrachten. Velen zullen de komende periode nog de uitwassen van het afgelopen anderhalf jaar mogen ervaren.

Het is dan ook aanbevolen om voldoende werk te steken in een interne cultuur van veiligheid en bespreekbaarheid en voldoende mildheid aan de dag te leggen voor de betrokkenen van openjeugdwerkingen. Onze bevraging wijst uit dat er het voorbije jaar bijzonder veel creatieve manieren ontwikkeld zijn om rond welzijn te werken. In veel gevallen verlamden de strenge regels echter de volledige werking.

We mogen niet vergeten dat initiatiefnemers (vrijwilligers én professionals) zich tijdens de crisis vaak in bijna onmogelijke bochten moesten plooien. Het zal de komende periode van belang zijn om aandacht te hebben voor hun welzijn. Ook moeten we oog hebben voor de vrijwillige bestuurders die werkgever zijn van onze professionele werkkrachten. Dat zijn vaak jonge mensen die niet altijd volledig vertrouwd zijn met het werkgeverschap. In die realiteit zijn beroepskrachten soms echt op zichzelf aangewezen.

Lokale overheden

Erken de welzijnsrol van open jeugdwerk structureel

Het is belangrijk om te erkennen dat open jeugdwerk een belangrijke rol speelt in het welzijn van jonge mensen. De vrije ruimte die ze er kunnen vinden is noodzakelijk om af en toe wat druk van de ketel te laten en hun welzijn op peil te houden.

Die erkenning moet ook formeel doorgetrokken worden. Om dit te kunnen doen is een kritische beschouwing van bestaande ondersteuningsinstrumenten en reglementen cruciaal. Initiatieven en projecten in het veld evolueren constant en spelen in op noden die zich voordoen. Reglementen en ondersteuningsinstrumenten die zeer concrete regels vastleggen, verouderen hierdoor snel. Doordat erkenningsvoorwaarden en andere artikels uit reglementen soms erg nauw gedefinieerd zijn, valt veel belangrijk werk buiten de mogelijkheden van ondersteuning.

Open jeugdwerk is zo divers dat het de klassieke beleidsdomeinen vaak overschrijdt. Werken in die bestuurlijke opdelingen is moeilijk. Soms wordt een initiatief van de ene naar de andere dienst verwezen, omdat ze niet (h)erkennen wat de werking op het terrein doet. Open ondersteuning waarbij krachten vanuit verschillende beleidsdomeinen gebundeld worden, kan krachtdadig beleid mogelijk maken.

Het is ook die strengheid die het zo moeilijk maakte om tijdens de crisis werkzaam te blijven. Initiatieven moesten zichzelf steeds opnieuw uitvinden om hun doelen te bereiken. Waar (boven)lokale besturen zich als nabije en flexibele partner opstelden, werden vaak mooie resultaten bereikt. Wees mild waar het kan: onze sector krabbelt moeizaam recht, maar gaat al snel in overdrive om geleden schade te compenseren. Soms is een trage, weldoordachte heropstart echter aangewezen. Bovendien moet er voldoende aandacht zijn voor het welzijn en de veerkracht van vrijwillige en professionele initiatiefnemers.

Vlaanderen

Stem beleidsdomeinen en diverse projectoproepen op elkaar af

De vele projectoproepen die uit allerlei beleidsdomeinen komen zijn sterk gefragmenteerd en niet altijd afgestemd op de realiteit van ons werkveld:

  • Dossiers moeten vaak zeer snel opgesteld worden.
  • Veel projectoproepen zijn van erg korte duur (6 maanden tot een jaar), waardoor men eigenlijk enkel oppervlakkig kan werken.
  • Lokale besturen worden vaak betrokken (zie oproep kabinet Somers). An sich is dit een goede zaak. Ze haken echter vaak af, net omdat het de verwachting creëert dat dit kortlopende personeel nadien ook aangeworven moet blijven.

Stem beleidsdomeinen en diverse projectoproepen op elkaar af. Hanteer verschillende budgetten om structureel en langlopend ruimte te creëren voor oplossingen.

Liever nog dan allerlei gefragmenteerde projectoproepen met eigen administratieve eisen en kortlopende budgetten, wordt er structureel geïnvesteerd in open jeugdwerk om blijvend aandacht te kunnen besteden aan dit thema.

Waar waren we gebleven infographics 4 7
  • Foto: Helena Verheye

Neem contact op:

De Wittestraat 2, 2600 Berchem

Bereikbaar op ma-vrij van 10-16u

Neem contact op