Centrale waarden geven richting aan onze organisatie en onze mensen. We zijn inspirerend, constructief en betrouwbaar. Hoe meer diversiteit – op alle vlakken – hoe liever we het hebben. En plezier is een noodzakelijke voorwaarde voor alles wat we doen.
Zelforganisatie en mede-eigenaarschap zijn leidende principes in het vormgeven van onze organisatie en ons personeelsbeleid. Formaat heeft een vrij horizontale structuur waarin de teams een centrale plaats innemen.
Het aanbod voor een specifieke doelgroep van Formaat wordt autonoom vormgegeven in een team. Elke medewerker neemt een aantal rollen op binnen het team om mee te werken aan dit aanbod. Welke rol een medewerker opneemt, hangt af van hun talenten en groeit mee met hun ambities en ervaring.
Op die manier is Formaat een organisatie waar medewerkers veel ruimte krijgen om initiatief te nemen en te groeien. Formaat vertrekt minimaal vanuit een hiërarchische aansturing en maximaal vanuit een gedeeld leiderschap. Als Formaatmedewerker heb je (een) duidelijke rol(len) en weet je wie waarover beslist. Binnen je rollen heb je veel vrijheid. Binnen elk team is er wel één leidinggevende rol: de teamleider. Deze medewerker zorgt ervoor dat het team zo georganiseerd is dat het zijn doelstellingen kan realiseren.
Drie stromen, drie doelgroepen
We organiseren ons rond drie stromen. Elke stroom richt zich op een eigen doelgroep: twee doelgroepen buiten Formaat (open jeugdwerkinitiatieven en beleidsmakers) en één doelgroep binnen Formaat (onze eigen medewerkers). Onder elke stroom vallen een of meer teams.
Stroom ondersteuning open jeugdwerkinitiatieven
Hieronder begrijpen we alle initiatieven die voldoen aan de definitie van open jeugdwerk zoals we die kennen uit de visie van Formaat. Binnen die doelgroep kan het gaan om individuen die op verschillende manieren betrokken zijn bij het initiatief: vrijwilligers, professionals, bestuurders, deelnemers.
Deze stroom informeert, ondersteunt en vormt vrijwilligers en beroepskrachten in open jeugdwerkinitiatieven. Denk aan vragen beantwoorden, informatie aanbieden, opleidingstrajecten organiseren, netwerken samenbrengen en expertise uitwisselen.
Twee teams werken binnen deze stroom, elk gericht op een ander type initiatief:
Team Vrijwillige initiatieven (VI) bouwt aan een eigentijds en inclusief open jeugdwerklandschap waarin een brede en diverse groep jongeren initiatief neemt. Het team biedt ondersteuning, advies en tools, en bouwt een sterke band op met vrijwilligers in open jeugdwerkinitiatieven.
Team Geprofessionaliseerde initiatieven (GI) werkt mee aan de professionalisering van het open jeugdwerklandschap en bouwt een sterke band op met professionals en werkgevers in open jeugdwerk.
Stroom beïnvloeden van open jeugdwerkbeleid en beleidsmakers
Deze stroom richt zich op beleidsmakers: politici en administraties op lokaal, Vlaams en Europees niveau, maar ook organisaties en netwerken die mee aan het beleid bouwen. We zetten in op beleidsbeïnvloeding, positieve beeldvorming, visieontwikkeling en het delen van goede praktijken.
Team Beleid werkt aan een beleidscontext waarin open jeugdwerk kan groeien. Dat doet het team door beleidsmakers te beïnvloeden en te ondersteunen, door in te zetten op positieve beeldvorming, en door onderzoek, visie en verdieping. We vertrekken daarbij altijd vanuit onze praktijkervaring en versterken zo de stem van jongeren.
Stroom centrale ondersteuning en sturing
Deze stroom houdt Formaat zelf draaiende: personeelsbeleid, financieel beleid en boekhouding, zakelijk beheer, contractenbeheer, het vzw-secretariaat, communicatie, strategische beslissingen en gebouwenbeheer. De doelgroep van deze stroom is dus niet extern, maar onze eigen medewerkers.
Drie teams zijn hier actief:
Team Centrale ondersteuning zorgt dat Formaat een fijne plek is om te werken. Het ondersteunt de teams op vlak van HR, communicatie en zakelijke en administratieve processen, en bouwt een betrouwbare back-office uit.
Team Communicatie bewaakt en stroomlijnt de interne en externe communicatie, zodat die helder, consistent en gedragen is door de hele organisatie.
Team Kompas draagt onze missie, visie en waarden uit en stimuleert de teams om dat ook te doen. Het team faciliteert het zelforganiseren van de teams en werkt op strategisch niveau aan de continuïteit en vernieuwing van Formaat.
Drie stromen, één organisatie
Alle stromen en teams werken samen aan de missie van Formaat. Autonomie van teams en medewerkers, en gedeeld leiderschap, blijven daarbij de leidende principes. Toch heeft de verzameling van teams ook afstemming en ondersteuning nodig. Dat gebeurt in de stroom centrale ondersteuning en sturing, en meer specifiek in Team Centrale ondersteuning, Team Communicatie en Team Kompas.
Ondersteunende rollen
Team Centrale ondersteuning zorgt voor de zaken die niet in de andere teams thuishoren, of die Formaat bewust centraal houdt. Denk aan personeelsadministratie, boekhouding, ICT-systemen en interne communicatie.
Team Communicatie bewaakt en stroomlijnt de externe communicatie. Zo blijft de communicatie van Formaat helder, consistent en gedragen door de hele organisatie.
Coachende en sturende rollen
Team Kompas draagt onze missie, visie en waarden uit, en zorgt dat de teams dat ook doen. Het coacht de teams op cruciale thema's zoals HR, zakelijk beheer en innovatieve arbeidsorganisatie (IAO), zodat teams zo autonoom mogelijk kunnen werken.
Elke teamleider zetelt in Team Kompas als vertegenwoordiger van hun team. Zo brengen ze het perspectief van hun team mee in de werking van Team Kompas. Tegelijk dragen ze ook de belangen van de hele organisatie mee uit, niet enkel die van hun eigen team.
Ook de algemeen directeur maakt deel uit van Team Kompas, in de rol van spelverdeler. De spelverdeler bepaalt WAT elk team moet bereiken: de teamdoelstellingen, gebaseerd op ons kompas, de beleidsnota, de beheersovereenkomst en de convenanten. HOE een team die doelen bereikt, bepaalt het team zelf. Dat is de autonomie die in de teams zit, en waarom we spreken van zelforganiserende teams.
Team Kompas is geen klassiek managementteam. De teamleiders houden hun belangrijke verantwoordelijkheden, maar spelen geen centrale rol zoals een traditionele manager. Het doel van Team Kompas is niet om extra hiërarchie te creëren, maar om efficiënter te werken en spanningen tijdig op te vangen.
Van klassiek leidinggeven naar innovatief organiseren
Formaat groeide tussen 2010 en 2018 sterk: van 25 naar 60 medewerkers, met zowel een uitbreiding van onze kernwerking als volledig nieuwe activiteiten. Die groei bracht een risico met zich mee: zonder een gedeelde strategie dreigden verschillende afdelingen elk hun eigen weg te gaan.
Daarom doorliep Formaat in 2018 en 2019 een traject om de organisatie grondig te herdenken. In plaats van een klassieke afdelingsstructuur kozen we voor teams als drijvende kracht, met gedeeld leiderschap als basisprincipe. Op 1 januari 2020 ging Formaat officieel van start als innovatieve arbeidsorganisatie (IAO).
Onze leidende principes
Vier principes sturen onze organisatiestructuur:
- Wendbaarheid: we spelen in op veranderingen in de samenleving en ons netwerk, en durven onze structuur aanpassen wanneer dat nodig is.
- Netwerken: elk team kan zelf partnerschappen aangaan en samenwerken met andere spelers in het open jeugdwerklandschap.
- Groeigericht: we groeien mee met de sector, zonder onze structuur telkens helemaal om te gooien.
- Teamgericht: centraal in onze organisatie staan autonome teams en de medewerkers die erin actief zijn.
Teamleiders
Zelfsturing vraagt toch een vorm van sturing. Daarom heeft elk team een meewerkende teamleider: iemand die ook zelf taken in het team opneemt en zichtbaar mee aan de slag gaat.
De teamleider:
- verdeelt en organiseert het werk van het team in rollen en procedures
- wijst rollen toe en past ze aan waar nodig
- bepaalt prioriteiten en strategieën voor het team
- ondersteunt en evalueert teamleden in hun rol
- werft nieuwe teamleden aan en werkt hen in
- wijst teambudgetten toe aan teamdoelstellingen
- zorgt voor een gezonde teamdynamiek
Een teamleider besteedt gemiddeld de helft van hun tijd aan leidinggevende taken. De rest van de tijd neemt de teamleider, net als andere teamleden, ook andere rollen op binnen het team.
Werken binnen kaders
Autonomie in je rol of als team betekent niet dat alles zomaar vrij invulbaar is. Zonder enige structuur ontstaat al snel het gevoel er alleen voor te staan of chaos. Daarom bepalen de teamdoelstellingen, rolverwachtingen en afsprakenkaders steeds waar de autonomie van een team of teamlid begint en eindigt.
Als teamlid kies je zelf hoe je je rol invult, binnen de verantwoordelijkheden die de teamleider samen met het team vastlegt. De teamleider is daarbij een klankbord, geen controleur: die biedt structuur en ondersteuning, en stimuleert de groei van elk teamlid.
Recente evolutie
In 2025 paste Formaat zijn organisatiestructuur opnieuw aan, na het vertrek van een van de twee directeurs en de nood om communicatie anders te organiseren. Dat leidde tot twee nieuwe teams: Team Kompas (zie hierboven) en Team Communicatie. Tegelijk verdween Team Jeugdhuispraktijk, wat betekent dat de stroom praktijkontwikkeling wegviel als aparte stroom binnen Formaat.
