Het is al een tijdje duidelijk dat jeugdlokalen in gemeentes dringend aan vernieuwing toe zijn. Al in 2023 trok Formaat, samen met de jeugdbewegingen en Vlaamse Jeugdraad aan de alarmbel. Ook in ons memorandum kon je lezen over de noodzaak aan investeringen in jeugdinfrastructuur.
In Leopoldsburg is die boodschap goed aangekomen. Op de site van Kwartier IJzer krijgt een nieuw jongerencentrum vorm. Wat dit project zo bijzonder maakt, is de manier waarop jongeren vanaf het begin mee betrokken zijn. Ze denken niet alleen mee, maar steken ook letterlijk de handen uit de mouwen. Door samen te werken op de werf bouwen ze mee aan een plek die straks van hen is.
Verantwoordelijkheid nemen van bij het begin
De architect en jeugddienst kozen er bij de afbraakwerken voor om de oude stenen te recupereren. Een circulaire bouwvisie werd zo meteen een kans tot jongerenparticipatie. Van bij de start kregen jongeren het vertrouwen én de verantwoordelijkheid om mee te bouwen aan hun toekomstig jongerencentrum. Ze hielpen met het sorteren en schoonmaken van de gerecupereerde stenen die opnieuw in het gebouw gebruikt worden. Wat misschien een kleine taak lijkt, betekende voor hen veel meer: een zichtbaar verschil kunnen maken. Tientallen jongeren droegen letterlijk hun steentje bij. Hun enthousiasme en trots straalden af van het werk dat ze leverden op de werf.
Meedoen in plaats van meevolgen
Het klinkt misschien wat raar om jongeren mee op de werf te laten werken, maar het gaat net helemaal door naar het issue waar veel gemeentes mee sukkelen, namelijk eigenaarschap bieden aan jongeren. Door jongeren actief te laten meewerken, werden ze geen toeschouwers van een bouwproject, maar mede-bouwers. Ze werkten samen met de aannemers, maakten afspraken en namen de verantwoordelijkheid over een deel van het bouwwerk.
"Al van kleins af aan hang ik rond in het jeugdhuis van Leopoldsburg. Het zal even wennen worden dat het binnenkort hier te doen is, maar het is wel tijd. Het oude jeugdhuis moesten we delen met de Speelpleinwerking, dus nu gaan we echt een plek voor onszelf krijgen. Ik ben blij dat ik mee kan helpen bouwen."
Het toont aan dat participatie niet altijd begint met vergaderen of inspraakavonden, maar ook kan groeien door samen te doen. Jongeren voelen het verschil tussen gevraagd worden voor hun mening en echt mogen meewerken aan iets dat van hen wordt. Dat zie je ook aan de groep bereikte jongeren: van de tieners van het speelplein tot de jongeren uit de lokale verenigingen, de twintigers van de pleintjes tot zelfs de lokale marinekadetten van KMK, … de uitnodiging om mee te helpen, werd goed gehoord.
Eigenaarschap dat letterlijk blijft hangen
Dat gevoel van eigenaarschap wordt ook tastbaar gemaakt. De namen van alle jongeren die hielpen, worden gegraveerd in de stenen van het gebouw. Hun inzet zit zo letterlijk in de muren van het jongerencentrum. Ook het lokaal bestuur is overtuigd van deze aanpak.
“Het is fijn dat de jongeren de kans krijgen om te helpen. Het is tenslotte hun toekomstig jeugdhuis waar we aan werken. Onze jongeren hebben nooit een eigen plek gehad in Leopoldsburg, maar daar komt nu verandering in met Kwartier IJzer.”
Een uitnodiging aan andere lokale besturen
Dit project toont dat jongeren verantwoordelijkheid willen en kunnen opnemen als ze daar de ruimte voor krijgen. Voor lokale beleidsmakers is dit een inspirerend voorbeeld van hoe je jongeren op een laagdrempelige en betekenisvolle manier kan betrekken bij bouwprojecten en ander beleidswerk. Door jongeren van bij de start mee te nemen, groeit niet alleen een gebouw, maar ook engagement, vertrouwen en draagvlak.
Waarom deze manier van werken ook werkt voor beleidsmakers:
1. Participatie als bouwsteen, niet als bijlage
Jongerenparticipatie start niet bij vergadertafels, maar bij kansen om echt iets te doen. Jongeren voelen het verschil tussen symboliek en echte betrokkenheid.
2. Het is een goed voorbeeld voor andere ruimtelijke dossiers
Veel gemeenten worstelen met het betrekken van jongeren in complexe projecten zoals gebiedsontwikkeling. Dit voorbeeld toont dat je participatie ook kunt organiseren via concrete, laagdrempelige én betekenisvolle acties.
3. Het creëert draagvlak, zowel bij jongeren als hun omgeving
Ouders, verenigingen en scholen zien jongeren enthousiast meewerken. Dat maakt het project herkenbaar, menselijk en gedeeld, nog voor er één stenen muur staat.
Dit project toont dat jongeren écht eigenaar worden van een locatie door er zelf impact op te hebben, zowel in het beleid als in de fysieke realiteit.
